Dulà chel si cjata

Uanis a lè un pais di sirca 700 animis: Si slargia tal mies da bassa furlana in tuna posision comoda, là che si pol rivà sensa dificoltat. Poc distant passin stradis cognusudis e traficadis. Al casel da l’autostrada a lè a 5 minus e un doman somea che al vignarà ancjamò plui dongja. L’areopuart a lè a nancja miesora di strada . Ator ator dal pais a lè un grun di vert, cjamps, fuessis e arbui. 

 

La so jnt

La int di Uanis jè un grun a la man, semplisa, volonterosa e di compania e andà lassat simpri un bon segno cun duc chei che andà vut a se fa. Tancj ains indaur Uanis al faceva Cumun bessol, cun Nauàc come frasion , al veva la pusta, li scuelis elementars, ostariis e buteghis…man man tai ains andan partat cuasi dut a Dael, calchi ambient a lè stat viart e altris siaras, ma al spirt dal pais a lè restat simpri chel. La int di Uanis a jè ancjamò tant tacada a li tradisiôns e si dà di fà par tignilis vivis e par fàlis cognosi. Fin ta Prima Uera  uanis l’era sot dal Impero Austroungaric e ancjamò fin tai nestris dîs si sint come una leanda cun chei timps mai dismenteâs. 

Al teritori

Al teritori a lè in plan cun tun altesa media sul mar di 16 metros. La tiara si presta ben a varis coltivasions specialmentri cereai e viis. 

Al so non

 

Al non dal paîs somea vignì dal latin: podares orè dì vicus o pagus Sancti Joannis, ven a stai vila o paîs di Sant Zuan. Forsi una incona o una glesiuta di chist sant pol vè dât al non al paîs. Par Sant Zuan si intint probabilmentri al Batist parceche propi une figure dal Batist  al era tal timbri cumunâl di Uanis fin che Uanis l’ere Cumun. Ma nessun si visa plui e in nessuna cjarta o ducument antic no si cjata nomenada nì glesia nì incona ni altar di Sant Zuan. La prima glesia nomenada tai scris jè che di Santa Gnesa Ma i plui vecjos dal paîs usin ancjamò nomenà i cjamps jù da cavalcavia banda Visc come i “Cjamps di Sant Martin”, come se fos stada o una glesiuta o una incona dedicada a chist Sant. Ad ogni mut la antiga glesia di Santa Gnesa, che in zenta par capisi a era zà in pîns tal 1334 parsechè tal test dal Cont Bernard di Strassolt dal 17 di maj dal 1334 cussì si pol lei….(copiare) Chist puest al vigniva clamàt in Centa forsi parsechè atorator al veva la muraja. Ator da glesia ma drenti da muraja a l’era al simiteri. In altris documens dai Cons Stassolt che son a stà cà di un grunon di  ains al non dal paîs a lè scrit Uaniz. Tai anai dal Friul dal Cont di Manzan tal an 1537 lè scrit Joannis, ta pagina 233 dal libri di Bepi Caprin “Pianure Friulane” là che jè un toc’ di relasiòn di Leonart Donato (un dai sinc provedotôrs mandas in Friûl da Serenissima)  là che al 7 di otobar si pol léi: “Passai per le ville di Janiz e Ajello arciducali) Come che si viôt al non traviars dai secui (e forsi a seconda dai lengàs dai scritôrs) a là vut cualchi gambiament : Juaniz (1334) Janiz (1597), Joanniz. Chista ultima grafia jè stada doprada dal XVI secul fin tal XIX secul. D’in che volta la “Z” insomp dal nòn andà lassât al puest a le “S” e alòra Joannis, ma in Furlan, air come auè UANIS……..